เรื่องมันน่าเศร้า..ในที่สุดก็ไม่มีแสงหิ่งห้อยที่อัมพวา

[ปลองทา30]

http://www.pantip.com/cafe/blueplanet/topic/E6976808/E6976808.html

การตอบโต้ของชาวบ้านที่ตัดต้นลำพูทิ้ง เพื่อเป็นการตัดรำคาญเรือหางยาวชมหิ่งห้อย

ตอนนั้นไม่เคยเห็นด้วยตาตัวเอง ไม่รู้ว่าสถานะการณ์จริงๆ เป็นยังไง และทำไมชาวบ้านต้องแก้ปัญหาอย่างนั้น
จนในที่สุด ได้มีโอกาสไปดูงานแถวๆ กรุงเทพ และคณะที่ไปด้วยกันต้องการไปพักแถวๆ อัมพวา อยากเห็นหิ่งห้อย
จะด้วยโชคดีหรือยังไงไม่ทราบ ผู้ใหญ่ที่จองที่พักให้อยู่ในเขตบ้านปรก
และเป็นบ้านพักของผู้นำชุมชนบ้านลมทวน แหล่งดูหิ่งห้อย แหล่งสุดท้ายในเขตแม่น้ำแม่กลอง จังหวัดสมุทรสงคราม
เลยได้มีโอกาสนั่งฟังและรับทราบสถานการณ์การชมหิ่งห้อย และเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้น
อยากมาถ่ายทอดให้คนที่อยากไปอัมพวา เพื่อดูหิ่งห้อยบนต้นลำพู
จะได้รู้ว่าเกิดอะไรขึ้น ถึงได้ไม่มีหิ่งห้อยแล้วในเขตอัมพวา และต้องมาดูกันในเขตบ้านลมทวน

[ปลองทา30]

ทำไมถึงไม่มีหิ่งห้อยในเขตอัมพวารึ

เรื่องนี้อธิบายได้ง่ายมาก แถวนั้นมันเจริญมากซะจนหิ่งห้อยอยู่ไม่ได้น่ะสิ

แล้วคนอัมพวาแก้ไขปัญหาอย่างไรกับการขายทัวร์ชมหิ่งห้อย
ง่ายมาก ก้อพาคนมาจากอัมพวา ล่องเรือมาตามลำคลองอัมพวา ออกคลองผีหลอก
วกเข้าแม่น้ำแม่กลอง ผ่านวัดช่องลม เข้าสู่เขตตำบลบ้านปรก ชุมชนบ้านลมทวน
จุดสุดท้ายที่มีหิ่งห้อยให้ดูยามค่ำคืน

ภาพประกอบจากhttp://www.oknation.net/blog/home/blog_data/59/5059/images/hinghoy.jpg

[ปลองทา30]

ถ้าเราดูจากแผนที่ของย่านนั้น
จะเห็นแม่น้ำแม่กลองสายหลัก เริ่มต้นจากบ้านอัมพวา แหล่งท่องเที่ยวยอดนิยม
ที่เริ่มบูมขึ้นมาในระยะเวลา 2 ปีเศษๆ โดยมีตลาดน้ำยามเย็นและกิจกรรมชมหิ่งห้อยเป็นจุดขาย
คลองอัมพวาเชื่อมแม่น้ำแม่กลองสองจุดเข้าด้วยกัน โดยมีบ้านอัมพวาอยู่ต้นน้ำ
และมีบ้านปรกอยู่ท้ายน้ำ ห่างจากปากอ่าวไทยเพียงแค่ 7 กิโลเมตร

ระหว่างบ้านอัมพวา กับบ้านปรก ห่างกันแค่เพียงสองคุ้งน้ำ ระยะประมาณ 4 กิโลเมตร ลัดเลาะตามแม่กลอง

[ปลองทา30]

แล้วกิจกรรมชมหิ่งห้อยของอัมพวาขายได้อย่างไรรึ
เรือหางยาวจากตลาดน้ำอัมพวาที่หาลูกค้ายามเย็น จะพานักท่องเที่ยววิ่งเข้าคลองอัมพวา
มาทางคลองผีหลอก (ก้อคลองเดียวกันนั่นแหละ) แล้วออกปากคลองที่บ้านปรก
แล้วล่องลงมาตามคุ้งน้ำ จุดที่ยังมีต้นลำพูอยู่หนาแน่น กิจกรรมการชมหิ่งห้อยถึงจะเริ่มขึ้นจริงๆ
แต่กว่าจะมาถึงปากคลองบ้านปรก ไม่รู้ว่านักท่องเที่ยวทั้งหลายนั่งเรือหางยาวซิ่งกระจายแค่ไหน

ภาพประกอบ จาก google map ดูตามลูกศรสีม่วง

[ปลองทา30]

พอมาถึงจุดที่เริ่มมีหิ่งห้อย เค้าก้อจะเริ่มชะลอเครือง เพื่อให้มันช้าลงและดับไฟ
นักท่องเที่ยวทั้งหลาย จะได้เห็นหิ่งห้อยบนต้นลำพูอยู่ลิบๆ เพราะเข้าไปใกล้ไม่ได้
เนื่องจากชุมชนบ้านลมทวนกั้นเขตแนวอนุรักษ์ กันไม่ให้เรือหางยาวเข้าไปมใกล้ๆ ตลิ่งและต้นลำพู
เรือหางยาว จะค่อยๆ ล่องไปเรื่อยๆ (ช่วงนี้น้ำกำลังขึ้น น้ำไหลย้อนไปทางอัมพวา)
พอหมดคุ้งน้ำ เค้าจะเริ่มเร่งเครื่องยนต์ แผดเสียงกระหึ่ม เร่งเครืองกลับอัมพวา เอานักท่องเที่ยวไปส่ง
หากเป็นคืนวันศุกร์-เสาร์ ก้อต้องวนไปรับนักท่องเที่ยวรอบต่อไป แล้วการท่องเที่ยวรอบใหม่จะเริ่มขึ้น

ภาพประกอบ ตามลูกศรสีชมพู

[ปลองทา30]

แล้วเรือหางยาวมีผลต่อหิ่งห้อยอย่างไร ทำไมหิ่งห้อยถึงหายไปจากอัมพวา

หิ่งห้อยเป็นแมลงตัวน้อย ที่เปล่งแสงเรืองรองตลอด 24 ชั่วโมง แต่จะเห็นได้ชัดเจนในช่วงกลางคืน
แล้วทำไมหิ่งห้อยถึงต้องเกาะอยู่กับต้นลำพู มีเพื่อนร่วมทริปคนนึงถามขึ้นมาระหว่างนั่งเรือพายชมหิ่งห้อย

เราก้อตอบกลับไปว่า แถวนี้มันมีแต่ต้นลำพู ไม่มีโกงกาง หิ่งห้อยเลยเกาะเฉพาะต้นลำพูน่ะสิ

ทำไมหิ่งห้อยถึงเกาะเฉพาะต้นลำพู และเหลือเฉพาะบริเวณคุ้งน้ำบ้านลมทวนเท่านั้น
คำตอบคือ อาหารของหิ่งห้อยมันเกาะอยู่ที่รากลำพูนั่นเอง
อาหารของหิ่งห้อยคือหอยตัวเล็กๆ ที่เกาะอยู่กับรากของต้นลำพู
หอยตัวเล็กๆ เหล่านี้จะเกาะกับต้นลำพูได้เฉพาะบริเวณที่น้ำไม่ไหลแรงนัก อย่างเช่นตรงโค้งน้ำ

ดังนั้นหากเรือหางยาววิ่งผ่าน คลื่นที่เกิดจากเรือหางยาวจะกัดเซาะชายฝั่งและบริเวณที่รากลำพูเกาะยึด
อย่าว่าแต่หอยเลย แม้แต่ต้นลำพูเองยังเอาตัวไม่รอด ตลิ่งตรงคุ้งน้ำหดหายไปหลายสิบเมตรแล้ว
แถวๆ คลองอัมพวาเอง ก้อเจริญซะจนจะไม่เหลือต้นลำพูแล้ว
แถมมีรีสอร์ตผุดขึ้นมายิ่งกว่าดอกเห็ด ถมดินริมน้ำ ทับบริเวณที่หิ่งห้อยจะวางไข่
วางไข่ก้อไม่ได้ ต้นลำพูที่เป็นแหล่งเกาะของอาหารก้อหดหาย แล้วอัมพวาจะมีหิ่งห้อยเหลือได้อย่างไรกัน

[ปลองทา30]

ทำไมถึงมีเรื่องราวเกี่ยวกับการชมหิ่งห้อยและปัญหาที่เกิดขึ้นระหว่างคนอัมพวากับคนบ้านลมทวนมากในช่วงเดือนที่ผ่านมา

ง่ายๆ เพราะว่าฤดูชมหิ่งห้อยที่ดีที่สุดคือช่วงฤดูผสมพันธุ์
หิ่งห้อยตัวเต็มวัยจะส่งแสงออกมาเพื่อใช้ในการสื่อสาร และหาคู่
ฤดูผสมพันธุ์ของหิ่งห้อยจะเริ่มในหน้าฝนหรือก้อคือประมาณเดือน ก.ค. - ต.ค.
การที่หิ่งห้อยกะพริบแสงเป็นการสื่อสารกันระหว่างตัวผู้กับตัวเมีย เหมือนเป็นภาษารักให้ตัวผู้ ตัวเมียเจอกัน
ถ้ามีแสงไฟเยอะ แสงของหิ่งห้อยก็จะเป็นแค่แสงไฟเล็กๆ ท่ามกลางแสงไฟที่สว่างมากๆ
หากหิ่งห้อยมองไม่เห็นแสงไฟเล็กๆ ของกันและกัน เมื่อหากันไม่เจอก็ไม่มีการผสมพันธุ์กัน จึงทำให้มันค่อยๆหายไปจากพื้นที่นั้น”

[ปลองทา30]

จากงานวิจัยของนักวิทยาศาสตร์ชาวไทย พบว่าหิ่งห้อยในลุ่มน้ำแม่กลองเป็นหิ่งห้อยน้ำจืดสายพันธุ์ใหม่
ที่สามารถเปล่งแสงได้ถึง 4 แบบในแต่ละระยะของการเจริญเติบโต

และมีการจัดประชุมวิชาการนานาชาติเกี่ยวกับหิ่งห้อยโดยเฉพาะเมื่อปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา

ข้อสรุปของงานประชุม การแก้ไขปัญหาการสูญพันธุ์ของหิ่งห้อย ไม่สามารถแก้ได้ด้วยการเพาะและขยายพันธุ์
ไม่ว่าจะเป็นการเพาะพันธุ์หิ่งห้อย หรือขยายพันธุ์ต้นลำพู

แต่วิธีการที่ดีที่สุดคือ การอนุรักษ์ถิ่นที่อยู่ของหิ่งห้อย และไม่ทำลายสภาพแวดล้อม
เราก้อจะมีหิ่งห้อยให้ลูกหลานได้ดูกันต่อไป

ภาพประกอบจาก http://www.manager.co.th/Daily/ViewNews.aspx?NewsID=9510000098917

[ปลองทา30]

แต่ปัญหาคือ ทำอย่างไรจะให้การอนุรักษ์หิ่งห้อยและการท่องเที่ยวในเขตอัมพวาไปในทิศทางเดียวกัน

คำตอบง่ายมากๆ คือ เวลามาดูหิ่งห้อย อย่าใช้เรือหางยาว ขอให้นั่งเรือพาย
แค่นั้นเอง

จากประสบการณ์ที่ได้ไปนั่งเรือพาย ชมหิ่งห้อยตอนกลางคืน
เรือบดลำน้อย ขนาดนั่งได้ 8 คน มีฝีพายที่เป็นคนท้องถิ่น รู้จักทุกสะพานทุกลำคลอง
ค่อยๆ พายลัดเลาะไปในความมืด ตามคลองเล็ก คลองน้อย มุดหลบสะพาน แอบดูคนอาบน้ำ
จากรีสอร์ท ลัดเลาะไปจนถึงตรงจุดเริ่มต้นแถวๆ วัดช่องลม เพื่อล่องลำน้ำแม่กลอง ไปชมหิ่งห้อย
เรือพายไปเงียบๆ ค่อยๆ ผ่านคุ้งน้ำอันเงียบสงบ คณะของเรานั่งคุยกันเบาๆ ชี้ชวนกันให้ดูหิ่งห้อย
ตอนแรกเริ่มจาก ตัวนึง สองตัว จนในที่สุด ก้อนับไม่ไหว เพราะว่าต้นลำพูบางต้น เต็มไปด้วยหิ่งห้อยนับร้อย
แข่งกันเปล่งแสง ระยิบระยับ เหมือนไฟประดับต้นคริสมาส

มีการล้อเล่นกันนิดๆ หน่อยๆ ว่าเหมือนหลอดไฟจริงๆ ด้วย แต่ว่าไฟดวงน้อยมันขยับบินหนีได้นะ
ลมแม่น้ำเย็นๆ พัดเอื่อยๆ เรือล่องไปช้าๆ สอดสายตามองหิ่งห้อย แข่งกันว่าใครจะเห็นก่อน
ไม่มีรูปหรอกค่ะ เพราะพอลงเรือก้อไม่พกกล้องแล้ว
แสงเวลาโฟกัสหรือแสงแฟลชเป็นอันตรายต่อหิ่งห้อยด้วย ไม่ได้ถ่ายรูปเลยค่ะ
มีแต่รูปลำน้ำตอนกลางคืน

[ปลองทา30]

ระหว่างที่ล่องเรือพายลำน้อย ชื่นชมกับท้องน้ำ ท้องฟ้า กับต้นลำพูและหิ่งห้อย
และแล้ว เสียงแผดสนั่นของเครื่องยนต์เรือหางยาว เร่งรี่เข้ามาใกล้ พร้อมกับฉายไฟอันแรงกล้าไปที่ต้นลำพู
พร้อมๆ กับเสียง นักท่องเที่ยวดังสนั่นลั่นคุ้ง

"ทำไมเรือพายเข้าไปใกล้ๆ ได้ แล้วทำไมเรือของเค้าเข้าไปดูใกล้ๆ ไม่ได้ล่ะ"

อยากจะสวนไปว่า "อ้าว ก้อไม่อยากนั่งเรือพายเองนิ อยากไปจ่ายตังค์ให้เรือหางยาวทำไม ช่วยไม่ได้"
จะบาปไปไหมหนอ ถ้าคิดอย่างนั้น แต่นั่นคือความรู้สึก เพราะบรรยากาศถูกทำลายโดยเรือหางยาวจนสิ้น

แล้วเรือหางยาว ก็เร่งเครื่องดังกระหึ่ม เสมือนจะแกล้งเรือพาย
ให้มีคลื่นพอเรือโคลงๆ แล้วก้อเร่งออกไป กลับไปยังอัมพวา

เรือพายลำน้อยของเรายังคงลอยไปเรื่อยๆ ระหว่างทางเรานั่งคุยโน่นนี่กับฝีพายทั้งสอง
ซึ่งอธิบายเรื่องราวต่างๆ ที่น่าเศร้าให้เราฟัง
หิ่งห้อยหายไปกว่า 70% ในระยะเวลา 2 ปีตั้งแต่เริ่มมีกิจกรรมชมหิ่งห้อย
ชาวบ้านลมทวน ไม่ได้อะไรจากการบูมของธุรกิจท่องเที่ยวอัมพวา แถมยังได้รับความเดือดร้อน
ทั้งเรื่องของเสียงยามวิกาล ศุกร์-เสาร์แทบไม่ได้นอนเพราะเสียงเรือ
ตลิ่งพัง เพราะคลื่นจากเรือหางยาวกัดเซาะ ต้นลำพูล้มตาย ปู ปลา กุ้งที่ลดลง และหิ่งห้อยที่หายไป

[ปลองทา30]

คำถามคือ ทำไมหนอ การท่องเที่ยวอัมพวา มันเป็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ธรรมชาติ หรือการท่องเที่ยวเพื่อทำลายธรรมชาติ

เรื่องราวที่เล่าขาน นักท่องเที่ยวฝรั่ง เกาหลีและญี่ปุ่น พอรู้ว่าจะลงเรือหางยาวไปชมหิ่งห้อย
เค้าปฏิเสธไม่ยอมไป ไม่ขึ้นเรือหางยาว เพราะว่ามันส่งเสียงดัง รบกวนหิ่งห้อย
ทำไมเค้ามีจิตสำนึกตรงนี้ แล้วเราไม่มีกันบ้าง แค่ปฏิเสธการนั่งเรือหางยาวชมหิ่งห้อย
ไม่มีคนใช้บริการ ในที่สุดมันจะหายไปเอง หรือจะรอให้หิ่งห้อยหายไปจนหมดเสียก่อน
แล้วอัมพวาจะเหลืออะไร นอกจากตลาดน้ำอันแออัด คนมหาศาลกับมลภาวะ

ถ้าอยากดูหิ่งห้อย ขอให้ไปใช้บริการเรือพาย ไปลงเรือที่วัดช่องลม
ชุมชนบ้านลมทวนเค้ามีกลุ่มอนุรักษ์บริการพายเรือชมหิ่งห้อยยามกลางคืน
หากเรานักท่องเที่ยว ปฏิเสธที่จะใช้เรือหางยาว และหันมานั่งเรือพายกันมากขึ้น
นั่นคงเพียงพอที่จะช่วยแมลงตัวน้อยๆ ให้มีที่อยู่ที่อาศัยต่อไปแล้วล่ะ
อย่าเห็นแก่ความสะดวกสะบายเลย
ลองถามตัวเองสิว่า คุณไปอัมพวาเพื่ออะไร เพื่อนอนห้องแอร์ รีสอร์ตสุดหรู กินข้าวริมน้ำ นั่งเรือหางยาวชมหิ่งห้อย

หรือเพื่อเรียนรู้จะอยู่กับธรรมชาติ ได้เห็นการใช้ชีวิตอันเรียบง่ายของคนอัมพวาที่อยู่คู่กับคลอง กับสายน้ำ

[ปลองทา30]

สำหรับใครที่จะไปเที่ยวอัมพวานะคะ ยังมีสิ่งดีๆ อีกหลายสิ่งที่นั่นให้เราได้ชื่นชม
กิจกรรมนั่งเรือชมหิ่งห้อยจัดเป็นหนึ่งในไฮไลต์ของการท่องเที่ยว
เวลาที่เหมาะจะไปดูคือช่วงหน้าฝนเท่านั้น เพราะนอกจากเป็นฤดูหาคู่ของหิ่งห้อยแล้ว

จากคำบอกเล่าของเจ้าของพื้นที่ ในช่วงนี้น้ำทะเลจะเริ่มหนุนขึ้นเวลาประมาณทุ่มนึง ไหลจากบ้านลมทวนไปทางอัมพวา
และน้ำจะเริ่มลงประมาณสามทุ่มกว่าๆ เพราะฉะนั้นการชมหิ่งห้อยช่วงนี้จะไม่ลำบากสำหรับเรือพาย เพราะว่าพายตามน้ำ

ถามเค้าว่าน้ำขึ้น-ลง ระดับน้ำต่างกันมากไหม ได้รับทราบว่าระดับน้ำต่างกันถึง 3 เมตร
3 เมตรนี่ไม่ใช่น้อยๆ เรียกว่าถ้าน้ำลง ก้อคงต้องพายห่างจากตลิ่งพอควร
และที่สำคัญ ทำไมต้องดูหิ่งห้อยช่วงนี้ เพราะว่าหลังจากวันเพ็ญ เดือนสิบสอง หรือวันลอยกระทง
การขึ้น-ลงของน้ำจะเปลี่ยนไปทันที น้ำจะเริ่มลงในช่วงเวลากลางคืนและต่ำสุดช่วงเวลาชมหิ่งห้อยนั่นแหละ
แถมเริ่มเข้าหน้าแล้ง ช่วงที่ต้องตัดแต่งต้นลำพู เพื่อให้เค้างอกใหม่ในฤดูถัดไป
น้ำขึ้นสูงสุดในช่วงกลางวัน แล้วจะทำอย่างไรกันล่ะ ชมหิ่งห้อยก้อคงจะลำบาก
แต่เค้ามีกิจกรรมอย่างอื่นให้ทำ อย่างเช่น แรลลี่เรือพาย เรียนรู้การตกปู การแกะหอย และเรียนรู้การทำขนมจากผู้สูงอายุ

ฟังแล้วน่าสนุก อัมพวาและบ้านลมทวน ไม่ได้มีแต่หิ่งห้อยจริงๆ

[ปลองทา30]

นิทานหิ่งห้อย (วงเฉลียง ชุดเอกเขนก)

เด็กน้อยได้ยินเรื่องราว กล่าวขานมานาน ว่าหากใครได้นับหิ่งห้อย
มาเก็บเอาไว้ใต้หมอน นอนคืนนั้นจะฝันดี จะฝันเห็นดวงดาวมากมาย
ฝันเห็นเจ้าชายเจ้าหญิง ฝันแสนสวยงาม

เด็กน้อยนั่งตักคุณยายไต่ถามความจริง ยายยิ้มกินหมาก
หนึ่งคำไม่ตอบอะไรส่ายหัว ใจเด็กน้อยอยากเห็นจริง
อยากเห็นดวงดาวมากมาย อยากเห็นเจ้าชายเจ้าหญิง อยากฝันสวยงาม
หิ่งห้อยนับร้อยนับพัน ส่องแสงระยิบระยับกัน สว่างไสวไปทั้งต้นลำพู
เด็กน้อยแอบออกมา ไล่คว้าแสงน้อยมาดู ใส่ไว้ในกล่องงามหรู
ซ่อนไว้ใต้หมอน แล้วนอนคอยฝันดี

ตื่นเช้าพอได้ลืมตา มองเห็นคุณยาย มาแกล้งถามว่าเจอะอะไร
สนุกแค่ไหนที่ฝัน ใจเด็กน้อยจึงทบทวน ไม่ฝันเห็นอะไรมากมาย
รีบค้นเร็วไวใต้หมอนเปิดฝานั้นดู

หิ่งห้อยในกล่องตอนนี้เหมือนหนอนตัวหนึ่ง ไม่สวยดังซึ่งตอนอยู่
ใต้ต้นลำพูส่องแสง ยายยิ้มแล้วสอนตาม จะมองเห็นความจริง
อย่าขังความจริงที่เห็น อย่างขังความงาม
หิ่งห้อยนับร้อยนับพัน ส่องแสงระยิบระยับกัน สว่างไสวไปทั้งต้นลำพู
เด็กน้อยถือกล่องออกมา เปิดฝา แล้วแง้มมองดู
หนอนน้อยในกล่องงามหรูก็เปล่งแสงสุกใสบินไปรวมกัน

เด็กน้อยนอนหลับสบายอมยิ้มละไม ใต้หมอนไม่มีกล่องอะไร
ไม่มีสิ่งใดถูกขัง นอนคืนนั้นจึงฝันดี ได้ฝันเห็นดวงดาวมากมาย
ฝันเห็นเจ้าชาย เจ้าหญิง ฝันแสนสวยงาม (ลัลล้า ลัลล้า จนจางหาย)

[Oui]

ขอบคุณพี่ปุ้ย ที่นำเรื่องเล่า ตามกระแสนิยมช่วงนี้มาเล่าสู่กันฟัง
ยังไม่เคยไป แต่เกือบจะได้ไปกะเพื่อน ๆ ที่ทำงาน
ตอนนี้หมดฤดูฝนไปแล้ว คงรอปีหน้า หรือปีต่อ ๆ ไป คงจะเหลือหิ้งห้อยไว้ชม 

[nuch]

ขอบคุณพี่ปุ้ย ชอบเพลงนิทานหิ่งห้อยม้าก ร้องตามเลย